Instytut Wysokich Ciśnień Polskiej Akademii Nauk (IWC PAN) jest wiodącym ośrodkiem badawczym w obszarze fizyki oraz inżynierii materiałowej, którego misją są najwyższej klasy badania naukowe ukierunkowane na praktyczne zastosowania.
Kluczowym narzędziem badawczym wykorzystywanym w Instytucie jest wysokie ciśnienie, stosowane zarówno do badania i modyfikacji właściwości materii, jak i do syntezy nowych materiałów. Uniwersalną rolę ciśnienia w fizyce i technologii odzwierciedla historyczna nazwa UNIPRESS, pod którą Instytut jest znany i rozpoznawalny w krajowym oraz międzynarodowym środowisku naukowym.
Instytut w liczbach
1972
Rok założenia Instytutu
250+
Pracowników Instytutu
100+
Samodzielnych naukowców
13
Laboratoriów badawczych
Kadra i działalność dydaktyczna
Obecnie w Instytucie Wysokich Ciśnień PAN pracuje około 250 osób, w tym:
- 16 profesorów,
- 18 doktorów habilitowanych,
- około 70 doktorów.
Zespoły naukowe wspierane są przez inżynierów, technologów oraz zaplecze administracyjne.
Instytut posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego w dyscyplinach nauki fizyczne oraz inżynieria materiałowa. Kształcenie doktorantów odbywa się w ramach Warszawskiej Szkoły Doktorskiej Nauk Ścisłych i BioMedycznych (Warsaw-4-PhD).
Lokalizacje i infrastruktura
Instytut Wysokich Ciśnień PAN prowadzi działalność badawczą w pięciu lokalizacjach:
- ul. Sokołowska 29/37, Warszawa – siedziba główna; krystalizacja GaN metodą HVPE oraz wygrzewanie materiałów pod ultra-wysokim ciśnieniem (UHPA),
- al. Prymasa Tysiąclecia 98, Warszawa – laboratoria badawcze, w tym cleanroomy dla półprzewodników i biomateriałów,
- ul. Poleczki 19, Warszawa (CEZAMAT PW) – laboratorium promieniowania terahercowego (THz),
- Stanisławów Pierwszy – krystalizacja GaN metodą ammonotermalną oraz wytwarzanie podłoży GaN,
- Lasek, gmina Celestynów – Park Innowacyjny Unipress; technologie hydroekstruzji i magazynowania wodoru pod wysokim ciśnieniem.
Specjalizacje naukowe
Instytut Wysokich Ciśnień PAN jest liderem w badaniach nad półprzewodnikami azotkowymi, obejmujących:
- krystalizację GaN,
- przygotowanie podłoży,
- epitaksję,
- projektowanie i wytwarzanie przyrządów elektronicznych i optoelektronicznych.
Ponadto w Instytucie prowadzone są badania nad:
- promieniowaniem terahercowym (THz),
- materią miękką,
- nadprzewodnikami,
- nanomateriałami dla medycyny i weterynarii (m.in. hydroksyapatyt),
- nowoczesnymi metodami obróbki metali,
- aparaturą wysokociśnieniową stosowaną w badaniach i przemyśle.
Pozycja naukowa i współpraca
Infrastruktura badawcza Instytutu została wpisana na Polską Mapę Infrastruktury Badawczej jako:
- Centrum Fizyki i Technologii Półprzewodników Azotkowych „GaN UNIPRESS”,
- X-PressMatter – platforma badawcza dla wysokociśnieniowego przetwórstwa żywności i technologii szkieł.
Instytut posiada kategorię naukową A w dyscyplinach nauki fizyczne oraz inżynieria materiałowa. Wysoką jakość badań potwierdza fakt, że ośmiu badaczy IWC PAN znajduje się w rankingu TOP 2% najczęściej cytowanych naukowców świata (ranking Uniwersytetu Stanforda).
Instytut Wysokich Ciśnień został założony w 1972 roku przez Polską Akademię Nauk. Inspirację i fundament działalności naukowej stanowiła szkoła fizyki półprzewodników prof. Leonarda Sosnowskiego, który podkreślał, że „ciśnienie otwiera szereg ciekawych możliwości badania materiałów półprzewodnikowych”.
Początkowo grupa badawcza, kierowana przez prof. Sylwestra Porowskiego, funkcjonowała w strukturach Instytutu Fizyki PAN jako samodzielny Zakład Doświadczalny „UNIPRESS” (1972–1976). Kluczowym momentem w rozwoju było uzyskanie siedziby przy ul. Sokołowskiej 29/37 w Warszawie, co umożliwiło dalszy rozwój infrastruktury i badań.
W kolejnych latach jednostka kilkukrotnie zmieniała status organizacyjny:
- 1976–1982 – Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Wysokich Ciśnień „UNIPRESS” PAN
- 1982–1992 – Zakład Wysokich Ciśnień PAN
- 1992–2004 – Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN
Od 2004 roku Instytut działa pod obecną nazwą: Instytut Wysokich Ciśnień Polskiej Akademii Nauk.
Założyciel i dyrekcja
Instytut Wysokich Ciśnień PAN jest nierozerwalnie związany z osobą profesora Sylwestra Porowskiego – założyciela i pierwszego dyrektora Instytutu. Profesor Porowski stworzył fundamenty rozwoju naukowego jednostki oraz był inspiratorem pionierskich badań wysokociśnieniowych, m.in.:
- nad strukturą pasmową półprzewodników wąskoprzerwowych HgTe i InSb,
- nad termodynamiką i krystalizacją azotku galu (GaN).
Badania te otworzyły drogę do dynamicznego rozwoju Instytutu oraz jego międzynarodowej rozpoznawalności.
Instytutem kierowali:
- prof. Sylwester Porowski – dyrektor w latach 1972–2010,
- prof. Izabella Grzegory – dyrektor w latach 2011–2022,
- prof. Michał Boćkowski – dyrektor od 2023 roku.
Historia Instytutu – oś czasu
-
1972
Powołanie Instytutu Wysokich Ciśnień PAN jako Zakładu Doświadczalnego „UNIPRESS” w strukturach Instytutu Fizyki PAN. Kierownictwo: prof. Sylwester Porowski.
-
1976
Uzyskanie siedziby przy ul. Sokołowskiej w Warszawie i statusu samodzielnej jednostki: Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Wysokich Ciśnień „UNIPRESS” PAN.
-
1982
Przekształcenie w Zakład Wysokich Ciśnień PAN. Intensywny rozwój aparatury wysokociśnieniowej i badań nad GaN.
-
1992
Powstanie Centrum Badań Wysokociśnieniowych PAN. Umocnienie pozycji międzynarodowej w fizyce półprzewodników.
-
2004
Przyjęcie obecnej nazwy: Instytut Wysokich Ciśnień Polskiej Akademii Nauk.
-
2010
Zakończenie kadencji dyrektorskiej prof. Sylwestra Porowskiego – założyciela i architekta rozwoju Instytutu.
-
2011–2022
Dyrekcja prof. Izabelli Grzegory. Rozwój technologii GaN, infrastruktury cleanroom i współpracy międzynarodowej.
-
2023
Objęcie funkcji dyrektora przez prof. Michała Boćkowskiego. Nowy etap rozwoju w kierunku energoelektroniki, technologii kwantowych i wdrożeń przemysłowych.